لیسپ یک مشکل گفتاری است که در اصطلاح عامیانه با عناوینی مثل “نوک زبانی حرف زدن” و “سین زدن” شناخته می شود. این مشکل گفتاری هم در کودکان و هم در بزرگسالان دیده می شود و اغلب صدا های “س” و “ز” را درگیر می کند اما در مواردی حروف “ج”، “چ” ، “ش” و “ژ” نیز دستخوش تغییرات تلفظی خواهند شد.
لازم به ذکر است اگر به عنوان یک بزرگسال دارای لیسپ هستید و مشکلی با آن ندارید، عالی است!
اما اگر با لیسپ مشکل دارید و خواستار درمان و از بین بردن آن هستید، این مطلب برای شماست.
بسیاری از مراجعین بزرگسال در کودکی از خدمات گفتار درمانی استفاده نکردند و اکنون بنا به دلایلی مثل دلایل شغلی، افزایش اعتماد به نفس و یا بهبود ارتباطات خود در زندگی روزمره به دنبال درمان لیسپ هستند.
خبر خوش این که هیچ وقت برای دریافت خدمات گفتار درمانی و درمان لیسپ دیر نیست!
انواع لیسپ
به طور کلی لیسپ را می توان به ۴ دسته تقسیم کرد.
۱. جانبی:
در این لیسپ هوا از اطراف زبان جریان پیدا کرده و خارج می شود.
۲. دندانی:
این لیسپ ناشی از فشار زبان به دندان های جلویی می باشد.
۳. بین دندانی یا فروتال:
به دلیل تمرکز و فشار وارد کردن زبان به فضای بین دندان های جلویی اتفاق می افتد و اغلب تلفظ صدا های “س” و “ز” را دچار اشکال می کند.
این نوع لیسپ در کودکانی که دو دندان جلویی خود را از دست داده اند شایع تر می باشد.
۴. کامی:
این لیسپ در اثر برخورد زبان با سقف دهان ایجاد شده و سبب بروز مشکل در تلفظ صدای “س” می شود.
دلایل لیسپ در بزرگسالان
دلایل این اختلال همیشه واضح و مشخص نیست اما می تواند به دلایل زیر باشد:
- عدم یادگیری تولید و تلفظ درست صدا های “س” و “ز” در کودکی
- اختلالات و بد شکلی های فک و دندان
- دلایل ارثی و ژنتیکی
- حرکات محدود زبان
- تانگ تراست (tongue thrust) که به عنوان یک رفلکس در نوزادان وجود دارد و به مرور زمان و با افزایش سن از بین خواهد رفت اما گاهاً تا سنین بزرگسالی ماندگار می شود.
به این شکل که زبان رو به جلو و بیرون از دهان حرکت می کند. این مشکل غذا خوردن و بلع را نیز تحت تاثیر قرار می دهد.
شیوع لیسپ در بزرگسالان:
لیسپ شیوع بالایی دارد و درواقع یکی از شایعترین اختلالات تلفظی می باشد.آمار نشان می دهد که حدود ۲۳ درصد از افراد بزرگسال به دلیل لیسپ به گفتار درمانی مراجعه نموده اند.
آیا لیسپ در بزرگسالان درمان می شود؟
اگرچه اقدام هرچه زودتر و در کودکی مفید تر و مطمئن تر خواهد بود اما خوشبختانه اکثر بزرگسالان دارای لیسپ، با گفتاردرمانی می توانند این اختلال را درمان کنند.
به یاد داشته باشید صبوری و تمرین زیاد، در این راه بسیار کمک کننده خواهد بود.
مدت درمان لیسپ بزرگسالان:
اختلال لیسپ معمولا و به طور متوسط طی ۳ ماه جلسات مداوم و منظم گفتاردرمانی و تمرین در منزل، به طور کامل برطرف می شود.
درمان هایی برای لیسپ در بزرگسالان:
۱.آگاهی از وجود اختلال لیسپ:
برخی از افراد اگر از تفاوت تلفظی خود با تلفظ درست صدا آگاه نباشند، ممکن است نتوانند به راحتی لیسپ خود را اصلاح کنند. گفتار درمانگر می تواند با مدل سازی تلفظ صحیح و اشتباه و مقایسه تلفظ صحیح با تلفظ مراجع این تفاوت را برای او آشکار سازد تا فرد از اشتباه تلفظی خود آگاه شود.
۲. محل قرار دادن زبان:
از آنجایی که مشکل لیسپ تا حد زیادی وابسته به محل قرارگیری زبان می باشد، درمانگر به مراجع کمک می کند تا متوجه شود که هنگام تولید صدا های خاص زبان کجا قرار دارد و برای تلفظ درست کجا باید قرار بگیرد.
به عنوان مثال اگر مراجع در لیسپ فرنتال و دندانی با زبان خود به جلوی دهان فشار می آورد، درمانگر به او کمک می کند تا حین گفتن صدا های “س” و “ز” زبان خود را به سمت پایین هدایت کند.
۳.تکنیک آینه:
این تکنیک یک روش ساده و موثر در درمان لیسپ می باشد.دیدن خود در آینه می تواند به فرد کمک کند تا زبان و دندان های خود را در جایگاه مناسب قرار دهد.
در این تمرین فرد رو به روی آینه ایستاده و صدای “س” به صورت ممتد _به شکلی که می خواهد صدای مار را تقلید کند_ می کشد.
۴. تمرین کلمات:
زمانی که فرد موفق به تولید صدا های “س” و “ز” شد در مرحله بعدی باید بتواند این صدا ها را در جایگاه های اول وسط و آخر کلمات نیز تولید کند.
در این تمرین کلمات از آسان به دشوار مرتب می شوند.
۵. تمرین عبارات و جملات:
در این مرحله فرد باید عبارات و جملات دارای صدا های هدف را به درستی بیان کند. ابتدا از عبارات دو کلمهای شروع کرده و به تدریج به طول آن ها اضافه می کنیم.
