اختلال بیش فعالی و نقص توجه، یک اختلال رفتاری شایع می باشد که حدود ۸ الی ۱۰ درصد کودکان به آن مبتلا هستند.احتمال وجود این اختلال در پسران سه برابر دختران است اما علت این تفاوت همچنان ناشناخته می باشد.کودکان مبتلا به بیش فعالی بدون فکر عمل می کنند، بیش از اندازه تکانشگر اند و در تمرکز کردن با مشکلات زیادی رو به رو هستند.آن ها غالبا متوجه هستند که اطرافیان چه انتظاری از آن ها دارند اما براورده کردن این انتظارات برای آن ها دشوار است چرا که نمی توانند آرام بنشینند، دقت کنند و به جزئیات توجه داشته باشند. یکی از راهکارها بازی درمانی کودکان بیش فعال می باشد که در این مورد بیشتر توضبح می دهیم
برخی از علائم بیش فعالی:
بیش از حد معمول فعالیت و تحرک دارند-دائما و به راحتی حواسشان پرت شده و نمی توانند حتی برای مدت کوتاهی مشغول یک عمل ثابت و واحد باشند-تکانشی هستند و بدون فکر و ناگهانی دست به کار هایی می زنند-تمرکز کردن برایشان بسیار سخت و دشوار است
امروز استفاده از بازی درمانی برای کودکان بیش فعال بسیار رایج شده است. بازی درمانی کودکان بیش فعال یک رویکرد پویا است که به این کودکان کمک کرده تا احساسات خود را با بازی بیان کنند. در روند بازی درمانی از کودکان خواسته می شود تا شخصیت شان را با توجه به واکنش دوستان خود بسنجند. یکی از مسائل مهم در کودکان بیش فعال مشکلات احساسی و رفتاری می باشد که باعث ایجاد اختلال در روابط اجتماعی آن ها هم در خانه و هم در مدرسه می گردد. برخی از این مشکلات عبارتند از: مشکلات اجتماعی، رفتار های هنجارشکن یا قانون شکن و رفتار های خشن. چنانچه این مشکلات در سنین کودکی درمان نشوند می توانند در بزرگسالی منجر به مشکلاتی همچون سوء مصرف مواد مخدر، نافرمانی و قانون شکنی در محل کار، ماندن کوتاه مدت در یک شغل و سایر رفتار های ضد اجتماعی شود. بازی درمانی در کودکی از این مشکلات و اختلالات در بزرگسالی پیشگیری می کند.
بازی درمانی چیست؟
مدت زیادی است که از بازی درمانی به عنوان رویکرد درمانی برای درمان و کاهش علائم کودکان بیش فعال و کودکان مبتلا به اختلالات احساسی و اضطرابی استفاده می شود. روانپزشکان و روانشناسان اطفال هموار بر این باور بودند که بازی می تواند برای بهبود ارتباط، یادگیری، احساس اطمینان، از بین بردن اضطراب و تقویت عزت نفس استفاده شود.کودکان کم سن و سال تر، که نمی توانند از راه های تعامل معنا دار استفاده کنند با بازی ابراز وجود می کنند و از طرفی دیگر بازی برای درمانگر روشی غیر مستقیم برای واکنش به ادراکات، شناخته ها و رفتار کودک می باشد. کودکان از طریق بازی ارتباط برقرار می کنند و بازی درمانی به عنوان یک ابزار درمانی، مانند استفاده از قرص شیرین به جای قرص تلخ است.
مداخلات بازی درمانی کودکان بیش فعال چگونه عمل می کند؟
بازی درمانی کودکان پیش فعال سه مکانیسم اصلی دارد: ۱.به کودکان کمک کرده تا احساسات مختل کننده را پردازش کنند. ۲.قدرت تصمیم گیری و فعالیت های اجرایی را بهبود ببخشند و ۳.رفتار های تکانشی را کاهش دهند.
در صورت ترکیب بازی درمانی با مشاوره والدین تاثیر درمان دوچندان خواهد شد.
فواید بازی درمانی کودکان بیش فعال :
برطرف کردن احساساتی که حواس کودک را پرت می کنند. وجود تعارض و کشمکش در خانواده، حتی به صورت کم و خفیف می تواند باعث بروز و ایجاد خشم نسبت به اعضای خانواده در کودک شود.خشم برطرف نشده و سرکوب شده یکی از عواملی است که علائم بیش فعالی را تشدید خواهد کرد. این خشم و عصبانیت به آرامی در ذهن کودک می جوشد و در وقت هایی مانند انجام تکالیف حواس او را پرت می کند. در این زمان کودک ممکن است نداند که عصبانی است و حتی نداند که منشا آن چه می باشد. اما در محیط بازی می تواند احساس خشم خود را تشخیص داده و بروز دهد.مثلاً با یک چکش اسباب بازی ضربه بزند، به آدمک یا خمیر مشت بکوبد و احساساتش را به صورت نمادین بروز دهد. کودک در جلسات بازی درمانی یاد می گیرد که به احساس خشم خودش آگاه باشد و بتواند آن را پردازش، تعدیل و حل کند و اجازه دهد که این احساس در همان گذشته باقی بماند و حواسش را در زمان حال پرت نکند.
رفع ترس با بازی درمانی کودکان بیش فعال
علاوه بر احساس خشم، ترس نیز باعث پرت شدن حواس کودک خواهد شد.کودکان نسبت به بزرگسالان کوچک و ضعیف هستند و ممکن است غالباً احساس آسیب پذیری، عدم قدرت و وابستگی داشته باشند و این امر باعث ایجاد این ترس خواهد شد که نیازهای شان برطرف نشود.کودک بیش فعال متمرکز نیست اما ممکن است این احساس ترس در ذهن او جای گرفته و بیش از پیش باعث عدم تمرکز او شود. در این هنگام بازی کردن ترس او به شکل نمایشی در اتاق بازی، زمانی که درمانگر ترس او را تشخیص داده و آن را به زبان میآورد و نشان میدهد، باعث می شود که کودک بتواند آن ها را پردازش کرده و بر آن ها غلبه نماید. در نتیجه ترس او دیگر باعث هراس نشده و به اندازه قبل باعث پرت شدن حواس او نمی شود.
تقویت قدرت تصمیم گیری.کودکان بیش فعال در عملی که به “عملکرد اجرایی” موسوم است مشکل دارند. آن ها در متمرکز کردن قدرت تصمیم گیری خود برای مقابله با عوامل قدرتمند پرت کننده حواست با مشکل مواجه هستند. بازی درمانی کودکان بیش فعال موجب بهبود و درمان این ویژگی خواهد شد.در اتاق بازی کودک تمامی تصمیم ها را خودش گرفته و این تصمیم گیری ها توسط درمانگر حمایت و تایید می شود.تصمیم گیری های هرچند کوچک باعث تشویق کودک شده و پاسخ درمانگر باعث می شود کودک از این تشویق خود آگاهی پیدا کند و برای گرفتن تصمیم های بیشتر تشویق شود در نتیجه قدرت تصمیم گیری کودک افزایش پیدا خواهد کرد.
کاهش تکانشی بودن. کودکان بیش فعال معمولاً خیلی تکانشی هستند. آن ها در زمان محدودیت کم تحمل و تکانشی بوده و نامناسب عمل می نمایند. بازی درمانی کودکان بیش فعال باعث افزایش قدرت تحمل در آن ها خواهد شد چرا که درمانگر به آن ها اختیار کامل در اعمالشان را می دهد.در جلسات بازی درمانی کودک کنترل جلسه را بر عهده گرفته و برای یک روز رسماً کنترل کننده است. این موضوع باعث افزایش احساس قدرت درونی او شده و به استقلال او کمک می کند. این احساس استقلال باعث می شود که کودک بیش فعال بتواند محدودیت های معمولی در محیط بیرون را تحمل کند و در نتیجه دیگر نیازی به تکانشی رفتار کردن نداشته باشد.
