آموزش دستشویی به کودک اتیسم ممکن است یکی از چالش های رشدی برای والدین محسوب شود؛ فرایندی که نیازمند همدلی، صبر و تلاش همگام با کودک است.
زمان آماده شدن برای آموزش دستشویی در کودکان مختلف، متفاوت است اما حدودا در ۲ سالگی برای این فرایند اقدام می شود .
البته زمانی که شما والد یک کودک با نیاز های ویژه هستید، این فرایند پرچالش تر خواهد بود و شاید سن آمادگی کودک شما با دیگران متفاوت تر باشد.
یک زیر مجموعه از کودکان با نیازهای ویژه، کودکان مبتلا به اتیسم یا کودکان اتیستیک می باشند.
در این مطلب به بررسی آموزش دستشویی به کودک اتیسم و توضیح جزئیات و فرآیندهای مربوط به آن خواهیم پرداخت :
برای آموزش دستشویی به کودک اتیسم چه آمادگی هایی لازم است؟
آمادگی حرکتی و جسمی
_ توانایی رساندن خود به دستشویی وقتی نیاز به دستشویی دارد.
_ توانایی نشستن روی صندلی توالت یا سنگ توالت به صورت چمباتمه.
_ توانایی فشار دادن و دفع کردن و …
_ توانایی مدیریت لباس ها
و…
آمادگی حسی
_ کودک پر بودن مثانه یا نیاز به دفع را احساس کند.
_کودک واکنش طبیعی به کثیفی و مدفوع و خیسی و آب داشته باشد.
_کودک متوجه خیس شدن لباس بشود.
_ کودک بتواند صداها، خیسی و شرایط کلی دستشویی را تحمل کند.
و…
آمادگی گفتاری و زبانی
_ کودک بتواند در صورت نیاز به دستشویی ، این موضوع را به شکلی ( بیان کلمه خاص، اشاره و…) به والد بفهماند.
_کودک بتواند دستورالعمل ها و راهنمایی های والد را بیاموزد و پاسخ بدهد.
و…
آمادگی ذهنی و شناختی
_ کودک بتواند مراحل دستشویی رفتن را به ترتیب بیاموزد و در ذهن نگه دارد و انجام بدهد.
_ کودک توانایی تقلید داشته باشد.
_کودک بتواند برای حداقل چند دقیقه بنشیند و روی فرایند تمرکز داشته باشد.
و..
موانع آموزش دستشویی به کودک اتیسم چیست؟
- موانع حرکتی و جسمی
_ برخی کودکان مبتلا به اتیسم همزمان با مشکلات جسمی حرکتی هم درگیر هستند .
_ برخی کودکان مبتلا به اتیسم در سن ذکر شده به توانایی های جسمی مورد نیاز نمی رسند و به زمان بیشتری احتیاج دارند.
_ برخی کودکان مبتلا به اتیسم قادر به نشستن و ایستادن باثبات نیستند و بسیار پرتحرک هستند.
_ تون عضلانی بالا یا پایین که عضلات دخیل در این فرایند را هم درگیر می کند .
و…
- موانع حسی
_ کودک یکپارچگی حسی ندارد. عدم یکپارچگی حسی در بسیاری موارد خودش را نشان می دهد که به ذکر چند نمونه از آن خواهیم پرداخت :
کودک متوجه خالی یا پر بودن مثانه خود نمی شود .
کودک از خیسی خود به شدت رنج می برد و اذیت می شود.
و نقطه مقابل مورد قبل، کودک متوجه خیسی نمی شود .
کودک از سر و صداهای دستشویی به شدت به دوری می کند .
کودک از درآوردن و مجدد پوشیدن لباس استقبال نمی کند و بسیار گریه می کند .
کودک متوجه بو یا رطوبت لباس و پوشک خود نمی شود.
و…
- موانع گفتاری و زبانی
_ عدم برقراری ارتباط با والد
_ عدم درک دستورات
_ عدم درک آموزش های عادی
_ نداشتن کلمه یا جمله یا اشاره ی معنی دار
و… .
- موانع ذهنی و شناختی
_ کودک تفاوت بین خیسی یا خشکی و تمیزی و کثیفی را درک نمی کند .
_ کودک فرایند رفتن به دستشویی را به عنوان یک نیاز نمی شناسد.
_ کودک با محرک ها و محیط دستشویی ارتباط برقرار نمی کند.
_ تمایل کودک به روتین تکراری و رفتارقبلی.
_ مشکلات توجه و تمرکز.
_ عدم توانایی مدیریت لباس و خود .
و سایر محدودیت ها و ویژگی هایی که کودک مبتلا به اتیسم می تواند با آن درگیر باشد.
نکاتی برای آموزش دستشویی به کودک اتیسم
- توصیه می کنیم در این مسیر حتما از کاردرمانگر و گفتاردرمانگر کودک خود کمک و مشاوره بگیرید . این افراد می توانند به صورت تخصصی آمادگی کودک شما در حوزه های مختلف را بسنجند و در خصوص آن ها تصمیم گیری کنند و برنامه درمانی کودک را در این جهت تنظیم کنند.
- کودک شما ممکن است انگیزه ای برای یادگرفتن نشان ندهد زیرا درک او از این فرایند کاملا متفاوت با شما است.
سعی کنید از چیزی که دوست دارد مثلا وسیله خاص، خوراکی یا اسباب بازی برای انگیزه دادن به او در این مراحل استفاده کنید.
- از کارت ها و پوستر ها یا کتاب ها برای آموزش دستشویی به کودک استفاده کنید.
- تصاویر مربوط به دستشویی رفتن را در محیط دستشویی بچسبانید تا بتواند از آن ها استفاده کند و تقلید کند.
- سعی کنید دستشویی رفتن را به مرور به روتین کودک وارد کنید. بعضی از ساعت ها را برای این وار مقرر کرده و کودک را به دستشویی ببرید؛ مثلا شب قبل از خواب، صبح بعد از بیدار شدن، قبل از خروج از منزل، بعد از خوردن غذا و… .
- به هیچ عنوان تنبیه را وارد این فرایند نکنید . تنبیه این آموزش را سخت و زمان بر خواهد کرد . برای کودک شما که ویژگی های متفاوتی نیز دارد، تنبیه اثرات گسترده تری خواهد داشت .
- برای تسهیل فرایند از وسایل کمک آموزشی استفاده کنید. پوشک شورتی، صندلی توالت کودک و… از جمله ابن موارد هستند.
- از تشویق کننده ها برای تثبیت رفتارهای مثبت استفاده کنید.
اگر کودک شما را همراهی کرد و یا مراحل را به خوبی انجام داد، با دادن یک جایزه یا تشویق کننده کوچک ، رفتار او را تقویت کنید.
- توجه داشته باشید که این فرایند را در زمانی شروع کنید که کودکتان شرایط نسبتا پایداری داشته باشد. برای مثال دارویی را تازه شروع نکرده باشید، در خانواده شرایط روانی جدیدی نباشد، در سفر و مهمانی نباشید و … .
- صبور باشید و استمرار داشته باشید. این فرایند حتی برای کودک نرمال هم چالش زا می باشد و ممکن است اتفاقات غیرمنتظرهای را تجربه کنید.
بنابر این، آموزش این مسئله به کودک اتیسم با توجه به شرایطی که دار دشوارتر می باشد و نیازمند صبوری بیشتر است.
- محیط دستشویی را برای کودک تزیین کنید. می توانید از برچسب ها و نقاشی ها روی وسایل یا دیوارها استفاده کنید. سعی کنید از رنگ هایی استفاده کنید که کودک به آن ها علاقه دارد.
- اگر در این فرایند با رفتارهای عجیب و غریبی از کودک خود روبه رو شدید، از یک متخصص کمک بگیرید .در این زمان افرادی مثل روانپزشک کودک، روانشناس و مشاور و یا رفتاردرمانگر می توانند به شما کمک کنند.
با توجه به این که هر کودک مبتلا به اتیسم با دیگری متفاوت است لذا آموزش دستشویی به هر کودک نیازمند در نظر گرفتن شرایط همان کودک می باشد.
نسبت به نقاط ضعف و قوت کودک خود واقع بین باشید و سعی کنید او را در این مسیر که چالش بزرگی برای او محسوب می شود، به خوبی یاری کنید.
